JON LASA GALDÓS

Zer da edadismoa eta zergatik axola du?

Edadismoaren kontzeptua Robert Butler gerontologoak sortu zuen 1969an, adin kronologikoan oinarritutako diskriminazio sistematikoa deskribatzeko. Adineko pertsona guztiak berdinak, hauskorrak edo mendekoak direla onartzen duten estereotipo eta aurreiritzietan oinarritzen da, talde horretan dagoen aniztasun izugarria alde batera utzita.

Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) ohartarazi duenez, edadismoak eragin larria du osasunean, ongizatean eta bizitza-luzeran, eta heriotza goiztiarrarekin ere lotzen da, 7,5 urte lehenagora arte. Espainian eta mundu osoan, diskriminazio mota hori hainbat eremutan agertzen da, oinarrizko eskubideak eta aukerak mugatuz.

• Lan-eremua: Justifikatu gabeko kaleratzeak eta enplegua lortzeko oztopoak adinagatik.
• Osasun-eremua: Arreta mediko paternalista edo tratamendu ukatuak, "zaharregia" delako.
• Finantza-eremua: Adinagatik banku-zerbitzuak eta zerbitzu digitalak baztertzea.
• Familia-eremua: Infantilizazioa eta autonomia galtzea erabaki pertsonalak hartzean.

Hirugarren adinekoei buruzko mitoak eta errealitateak

Edadismoa sinesmen faltsuez elikatzen da, eta sinesmen horiek errepikatu egiten dira, egia itxura eman arte. Mito horiek desegitea da adineko pertsonekin gizarte bidezkoagoa eraikitzeko lehen urratsa.

1. Mitoa: "Ez dira aktiboak". Errealitatea: Milioika adineko pertsonak osasun bikaina dute eta bizitza fisiko aktiboa dute. Jarduerarik eza ez da adinari datxekion baldintza bat.
2. Mitoa: "Ez dute teknologia ulertzen". Errealitatea: diskriminazio digitala dago, baina adineko askok teknologia berriak gogotsu eta konpetentziaz erabiltzen eta ikasten dituzte.
3. Mitoa: "Zure adinean ezin duzu hori egin". Errealitatea: Edadismo babesleak independentzia eta proiektu pertsonalak kentzen ditu. Kapazitateak ez du iraungitze-datarik.

 

Autoedadismoa: adinak gu geu mugatzen gaituenean

Edadismoaren forma maltzurrenetako bat barrutik datorrena da. Adineko askok gizarteak hamarkadetan errepikatu dizkien uste negatiboak barneratzen dituzte: "Helduago nago...", "Nire adinean ezin dut...". Autodiskriminazio horrek garapen pertsonala mugatzeaz gain, ondorio neurgarriak ditu: bizi-itxaropena murrizten du eta osasun mentala hondatzen du.

Gaur egun, 55 eta 75 urte bitarteko belaunaldiak erakusten du adinak ez duela zehazten zer egin edo izan dezakegun. Bidaiatu, ekin, ikasi, berrasmatu egiten dute. Nortasuna eta gaitasunak pertsona bakoitzaren eta bere inguruaren mende daudela erakusten duten froga biziak dira, ez egutegian dagoen zenbaki baten mende.

"Adina zenbaki bat besterik ez da; benetako gaztetasuna bizitzarekiko jarreran datza".

Edadismoa ez da gai txiki edo anekdotikoa. Haren ondorioak gizarte-egitura osoan zehar hedatzen dira, belaunaldien arteko kohesioa ahulduz eta gizarteari adinekoen potentzial izugarria kenduz.

Zahartzaroa prozesu naturala, anitza eta aukeraz betea da. Pertsona bakoitzak erabaki dezake nor izan nahi duen, zer egin nahi duen eta nola bizi, bere adinak mugatu gabe. Estereotipoak haustea funtsezkoa da zahartze osasuntsu, duin eta betea izateko.